دکتر منصور رستگار فسائی

نکته یی از نکته ها

به نام خداوند جان و خرد

مدتی این مثنوی ،تاخیر شد ....

نمی دانستم که پرشن بلاگ ، دوباره به راه افتاده است و می توان در آن دو باره با خوانندگان عزیز ،سخن گفت، از دوستی مهربان که مرا آگاه کرد ،بی نهایت سپاسگزارم و امیدوارم که ازاین پس دوباره ،فرصتی بی انقطاع،برای گفتگو داشته باشیم.

 منصور رستگار فسایی                                                                         

 دانشگاه آریزونا  -۱۸/۶/۱۳۸۶                                                                                                                                                                                          

نکته یی از نکته ها   1

                

در دیوان حافظ ، غزلی است بسیار زیبا ،با مطلع :

 

     نیست در شهر نگاری که دل ما ببرد

                            بخنم ار یار شود ،رختم از این جا ببرد

وجود دارد که در بیت پنجم آن آمده است :

    در خیال ،این همه لعبت ،به هوس می بازم

                 بو ،که صاحب نظری نام تماشا ببرد                         

 برای بهتر روشن شدن معنی این شعر ،آن را باهم می خوانیم :                             

:در خیال : در عالم تصوّرات و خیالهای خود ،

 لعبت :عروسک ،گوهر ،مُهره های تخته نرد

لعبت بازی : در ردیف "شب بازی " ،"خیال بازی "" خیمه شب بازی" نوعی بازی بوده است که  در شب بازی می شده است:

                              سایه افکند حالیا ،شب هجر ،

                                            تا چه سازند ،شبروان خیال           ( 5/296)

 و در عربی به آن " اللّعب بالخیال" یا "خیال الظّل " ،می گویند .در مقالات شمس ،آمده است "...همچون شب بازان که از آن پرده ،خیالها نمایند  ...":

                              منگر تو به خلخالش ،ساق سیهش را بین

                                                        خوش آید ،شب بازی ،لیک از سپس پرده       (مولوی )

                              دراندیشه که لعبت باز گردون

                                                        چه بازی آردش از پرده ،بیرون                    (نظامی )

                               از روی حقیقتی ،نه از روی مجاز

                                                         ما لعبتکانیم و فلک ،لعبت باز

                                بازی چو کنیم بر نطع وجود ،

                                                         رفتیم به صندوق عدم ،یک یک باز             (خیام )

"...حافظ ،خودرا  "در خیال این همه لعبت ،به هوس ،می بازم " به بازیگرخیال یا به قول امروزی،به کارگردان (لعبت بازی )تشبیه کرده است که لعبتک ها و عروسکهایی ،از نیروی تخیّل خود برانگیخته و به صحنه ی بازی آورده است و در آرزوی تماشا گر هنر شناسی است که این هنر نمایی  اورا ببیند.

همچنان که تصاویر خیال ،در پرده ی بازی منعکس می شود ،تصاویر خیال (ایماژها )شاعر هم که معانی باشند ،درپرده ی الفاظ ،منعکس می شوند وبه بازی در می آیند ...در این تشبیه و استعاره ،حافظ ،قدرت والای تخیّل و ابداع خود را نشان داده است ."   (زریاب خویی 347)

بو، که : باشدکه ،شاید که :

                               با صبا،همراه،  بفرست از رخت گلدسته ی  

                                                  بو،که بویی بشنویم از خاک بستان شما            (8/12)

                               حافظ از چشمه ی حکمت ،به کف آورجامی

                                                  بو ،که از لوح دلت ،نقش جهالت ،برود      (7/217)

صاحب نظر : عارف ،نقّاد ،صراّف سخن ، شخص با ذوق و دانشمند و هنر شناسی که با نظر دقیق و روشنی که دارد ،سخن نیک و عالی را از سخن پست و نازل و بی ارزش ،باز می شناسد.

تماشا :گشت و گذار تفرج ،مشاهده و دیدارو عبرت 

 نام تماشا ببرد ،رغبت کند و اسمی ببرد که می خواهد آن را ببیند و بخواند .

معنی  بیت:  من در عالم خیالها و هوسهای  خویش ،پیوسته ، لعبتان زیبا و  عروسان شعر(ایماژهای ) ، خویش را چون عروسکهای پس  پرده  ی خیمه شب بازی  ، به تماشا می گذارم  ، بدان امید که شاید  صاحب ذوقی ،این ساخته های خیال مرا بپسنددو تماشاکند.

 

 

نویسنده : منصور رستگار فسایی : ٥:۱۳ ‎ق.ظ ; یکشنبه ۱۸ شهریور ،۱۳۸٦
Comments نظرات () لینک دائم