دکتر منصور رستگار فسائی

شادروان استاد بديع الزمان فروزانفر ۱

شادروان بدیع الزمان فروزانفر و فردوسی   1                                 

 دکتر منصور رستگار                                                                 

 

                                                                                                                                    استاد علّامه فروزانفر، حدود سه دهه پيش از مرحوم صفا از سال 1307 هجري شمسي به پيشنهاد كمسيون معارف بر آن شد تا كتاب سخن و سخنوران يعني نخستين و دقيق‌ترين اثر علمي و تحقيقي تاريخ ادبيات در ايران معاصر را در 4 جلد به رشتة تحرير درآورد، هدف از پيش تعيين شده وي آن بود كه به ترتيب تاريخي شعرا ( نه نويسندگان و) ادوار تاريخي شعر فارسي و تحولات و سير تاريخي زبان فارسي و شيوة نظم فارسي را حتي الامكان تحرير كند و اندكي از تاريخ عهد و خصوصيات نظمي و مسلكي شاعران و زندگي آنان را شرح دهد و در انتخاب اشعار اخلاقي و سهل و فصيح و خالي از پيچيدگي بكوشد و در ارائه اشعار منتخب نيز توجه كند كه محسنات آن منحصر به زيبايي الفاظ و صناعات لفظي نباشد و معاني بقدري خوب و عالي باشد كه در ترجمه به زبانهاي ديگر نيز لطافت آنها محفوظ بماند. استاد فروزانفر در اين چهارچوب با احساس مسؤوليت و رسالتي ويژه، بر آن شد تا بدين كار خطير همت بگمارد و جان و جواني را بر سر اين خدمت گذارد و چون به تأليف اين اثر دست يازيد و به منابع اين تأليف و كتب تذكره مراجعه كرد پيچيدگي فزوني گرفت و اشكال دشوار و گره‌ها محكم‌تر شد، جز اجتهاد خردمندانه و گزينش شيوه‌اي علمي و دقيق، راهي براي او نماند زيرا به قول خود استاد «قبل از اين به اختلاف گوئي و تخليط تذكره نويسان پارسي بر نخورده بود و اين اندازه در صحت منقولات اين كتب شك نداشت و اغلب آن را به صحت مقرون مي شمرد ولي چون در اين كتب، بسزا تأمل كرد و اخبار آنها را در برابر يكديگر بداشت، اضطراب و تناقضي عجيب نگريست كه ديده روشن اميدش تاريك گرديد و راه به مقصود نبرد.»

                                                                                                                                    فروزانفر  ناگزير براي نگارش سخن و سخنوران به ديوان شاعران توجه كرد،‌ اما اين امر نيز مشكلات خاص خود را داشت. « ناچار درصدد قرائت دواوين شعرا برآمد تا مگر از اشارات آنها فايده‌اي به دست آرد كه در شرح حال گويندگان كمكي باشد و اين خود اشكالات ديگري توليد كرد چه نسخ دواوين همه جا و نزد همه كس خاصه آنان كه سرمايه مالي ندارند موجود نيست و بعضي كتب فسانه سيمرغ است و دسترسي به آنها مشكل است، اين بود كه نگارنده به همراهي دوستان حاصل بعضي از اين دواوين را به دست آورد و پس از تأمّل و مطالعه، سخت به حيرت افتاد چه قطع نظر در تطبيق حوادث تاريخي به جهت تناقض گوئي مورخين از مشكلات اين تأليف بود و نتايج تتبع خود را با روايات تذكره‌ها مخالف يافت و بالجمله استنباط خويش را تا جائي كه به ادلّه واضح تأييد مي‌شد، ترجيح داد و چون خواست مرتبه هر شاعري را تعيين كند و به كتب تذكره نگريست محال بسيار ديد زيرا بر وفق حكومت اين كتب همه را شاعر و استاد بي‌نظير يافت و هر چه گشت مابين فردوسي و هاتفي، سعدي و عرفي و فرخي، فرقي نديد و اين ستم بود و محال مي‌نمود» ولي فروزانفر دست از فكر خود نكشيد و دليل عقل را ترجيح داد و در تشخيص تدكره نويسان شك كرد و دانست كه تذكره نويسان پاي عقل را به زنجير جنون فزاي تقليد بسته‌اند و به دليل بي‌بنيان و لذت يا برهان واهي اساس نقل تمسك شده‌اند و عقل را معزول دانسته‌اند. بنابراين اجتهاد علامه فروزانفر پاي در ميدان گذاشت.

 

نویسنده : منصور رستگار فسایی : ٩:٠٦ ‎ق.ظ ; سه‌شنبه ٢٠ تیر ،۱۳۸٥
Comments نظرات () لینک دائم