از عید تا سیزده به در های کودکی

دکتر منصوررستگار فسایی

 

از عید تا سیزده به در های کودکی


امروز ،" روز 13 به در " است ،من از بچگی عاشق باغ و در و دشت بوده ام و هیچ گاه فراموش نمی کنم که در ایام نوروز و دید وبازدیدهای آن ،چه اوقات خوشی در دل طبیعت زیبا و دوست داشتنی شهر فسا داشتیم ، شهر پر از بوی بها ر نارنج و گل محمدی ونسترن و یاس وشکوفه های تازه شکفته ی بهاری می شد و همه جا، سبز و خرم و تر تازه وبه قول حافظ شیراز رفته و آب زده بود.
شهر پراز سبزه هایی بود که بر سر دیوار های کاهگلی آن روییده بودند و بویژه در نوروز ،شهر سبز ما ، با بوی باقلا و عطر پودونه های وحشی که در کنار جویهای روان ، سبز شده بودند، طراوتی و حال و هوایی خاص داشت،که این شهر همیشه خوب را به بهشت تبدیل می کرد و حتی به چشم ما ، از یهشت هم زیبا تربود و با خود می گفتیم:
اگر فردوس بر روی زمین است،
همین است و همین است وهمین است
پیش از نوروز از کوچه ها بوی شیرینی پزان می آمد، بازار از عرب و عجم و ترک  و تاجیک پر بود ،دکان بزرگ پارجه فروشی پدر بزرگ و داییهایم ( مر حوم حاج مروج و فرزندانش) و همچنین مغازه های مرحوم حاج بامدادو عادل و تمدن ، پر از مشتری بود و در برابر قنادی های استاد یحیی و حاج غلامرضا استادی و حاج اقا طاعت ،جای سوزن انداختن نبود ،صف بچه ها و بزرگ سالانی که در آخر سال ،منتظر بودند که مرحوم رجب فرجام لباس عید آنها را پیش از عید تمام کند ،طولانی بود و در برابر کفاشی مرحوم داوری و دوزنده و غیرتمند نیز بسیاری در انتظار آماده شدن کفشهای نو خود بودند .اما در مغازه ی حاجی سید آقا سجادی و مرحوم حاج اخلاقی و نقی زاده هم مشتریان مواد غذایی وروغن وکره ی تازه کم نبود .
نمی دانم چرا عادت داشتیم که حتما روز پیش از عید به سلمانی و حمام برویم ،حمام میان و جهرمی و میرزا کوچک ، همان قدر شلوغ می شد که سلمانی های استاد نجات و مشهدی سلمان و استاد حسن واستاد قنبر. و همه ی اینها ،علامت آمدن عید و روزهای رو بوسی و عیدی گرفتن و عیدی دادن و شیرینی خوران بود
بهار بود وکودکی و نوجوانی ، عید وپد.ر و مادر ،مادر بزرگها و عمو و دایی ها و خاله ها ،بستگان و دوستان ،و یک شهر کوچک که از سر تا پای آن را می شد در یک روز دید و به هر کوچه وبرزن آن سرزد و از همه سراغ گرفت ،ویک دنیا بهانه برای شادی و سرمستی ،پیدا کرد .
شادی در خانه و کوچه و بازار موج می زد ،شادیهایی آسان و ارزان و بی زیان و سالم ،که از باغ قلعه و رسومات ، شروع می شد وتا باغهای کدیوری وکچل آباد و باغ حسین آباد و میرزاحسن علی خانی و باغ خود ما که به باغ نو معروف بودو در همسایگی باغهای حسین آباد وبی بی سید ،قرار داشت امتداد می یافت و،سه رشته قنات موردستان ، قنات حوض ماهی و قنات فیض آباد آنها را مشروب می کرد و در کنار این جویها بود که مردم می نشستند و شادی می کردند.
در چها شنبه سوریها از روی آتش می پریدیم و زردی خود را به آتش می دادیم واز آن سرخی می گرفتیم و صدای قاشق زنی را از همه جا می شنیدیم ،خانه ی ما در وسط بازار بود و درکوچه ی کوتاهی که فقط دو خانه پدری ما درآن بود که در یکی ما زندگی می کردیم و در دیگری مادر بزرگ و عمویم وبه همین دلیل بود که برای چهارشنبه سوری باید به محله یی که خانه ی پدر بزرگم مرحوم حاج مروج درآن جا بود و به مسجد حاج میرزا نبی نزدیک بود می رفتیم وبه تماشای زنان و دخترانی می پرداختیم که روی خود را بسته و گوش خویش راگشوده بودند تا فال خود را از میان سخنان رهگذران دریابند.

Image result for ‫سیزده به در‬‎

روز عید ،هنوز از خواب بیدار نشده بودیم که از پشت در ،صدای ساز دسته های مطرب معروف شهربه سر پرستی کسانی چون اصغر خان مطرب وامان حاجی خانجان و کل عباس تنبک زن و حیدر جاهد - که تاررا بسیار دلنشین و گرم می نواخت ، ما را به حیاط می کشید .
با شتاب در را بروی آنان می گشودیم ،به داخل می آمدند ومی نشستند و چند دقیقه یی ، نغمه سر می دادند و" مبارک باد " می خواندند و ما را بر سر ذوق می آوردند ،مادرم ، ظرفی شیرینی برای آنها می آوردو مرحوم پدرم چند اسکناس نو یک تومانی یا دو تومانی به آنها می داد وآنان دسته دسته می آمدندند و می رفتند و گاهی درست وقتی سر می رسیدند که خانه پراز دیدو بازدیید کنندگان زن و مرد و کودکان و نوجوانان بود وبا آمدن دسته ی مطربها ،یک باره خانه رنگ مجلسهای عروسی و شادمانیهای عمومی می گرفت ،مطربها از این خانه به منازل هم جوار و همسایه و محلات دیگر ، می رفتند و به مردم شادی می دادند و عیدی می گرفتند و شاید خرج سال خود را به دست می آوردند. ماما و بند انداز و حمامی و سلمانی و باغبان ورعیت و مکتب دارها وننه ی گندم و بی بی ایوب و همه ی قوم خویشها و آشنایان و همکاران پدرم ، یکی دو روز اول نوروز ،به خانه ی ما می آمدند.


ماجرای دید و بازدیدهای نوروزی نیز حکایتی بود ،ما پس از دیدار از بستگان بسیار نزدیک ، به دنبال پدر راه می افتادیم ، و به منزل خدا بیامرز مرحوم حاج شیخ محمد بحرانی که پیش نماز مسجد جمعه بود و روحانیتی شگفت انگیز داشت ، می رفتیم و از خانه ی او مستقیما به منزل مرحوم حاج سید آقا سجادی می رفتیم که اگرچه کاسب بود و علم و سواد خاصی نداشت ، اما آن چنان صفا وصداقت و خلوص و معنویتی در سیما و رفتار و کردار او بود که همه عقیده داشتند که سالی که با  دیدار وی شروع شود ، سالی خجسته و میمون خواهد بود.

Image result for ‫سیزده به در‬‎
دید و بازدید های نوروزی ، با میهمانیها و سفرهای کوتاه ادامه می یافت و هر روز به نوعی تازه و متفاوت از روزهای دیگر به سر می رسید و تا پایان روز سیزده ، ادامه می یافت ولی من هرگز،روز شنبه ی اول سال و روز" سیزده بدر " را هرگز فراموش نمی کنم ، در این دو روز بویژه در سیزده به در ، با پدر و مادر و بستگانمان به باغ پدری می رفتیم و ( هورک :) تاب می خوردیم و بازی می کردیم و از باهم بودن و با هم شاد بودن و برای هم شادی آفریدن ،لذت می بردیم، گاهی هم ناگهان ، یک دسته ی کوچک مطرب، ازراه می رسیدندکه مثل روز عید به همه ی باغها سر می زدند و ما را شاد می کردند و شب هنگام ، افرادی ، بار و بنه ی ما را بر الاغها بار می کردند و به خانه می رساندند،اما در پایان روز سیزده به در، تنها رنجی که داشتییم این بود که باید مشقهای مدرسه را می نوشتیم که با همه ی اصرار پدر و مادر ، در تعطیلات نوروزی ،در انجام آنها، امروز و فردا کرده بودیم و آنهارا را ننوشته بودیم ،تازه، وقتی که ازسیزده به در،خسته و خرد ،به خانه برمی گشتیم ،به یادمان می آمد که باید برای فردا ،ناخنهایمان را هم چیده و سرمان را کوتاه کوتاه اصلاح کرده باشیم یا به قول مدیر مدرسه ،خدا بیامرز مرحوم جهانگیری " سرمان را تا ته ،زده باشیم"، ناچار، گریان و خسته سه چهار ساعت ،تا دیر وقت شب صرف این کارمی شد،اما صبح روز چهارده ، چه سخت بود رفتن به مدرسه ، مادر، به زور مارا از خواب بیدار می کردو با هزار زحمت راهی مدرسه می کرد ،اما گاهی هم هزارجور بهانه می ساختیم که شایدیک روز دیگر ،بر تعطیلات خود بیفزاییم واغلب هم موفق می شدیم ،خدا بیامرز دکتر پیمان ، برایمان تصدیق می نوشت که حالمان خوش نبوده است،و بدین ترتیب یک روز شاد دیگر ،را فارغ از مدرسه و درس به ما هدیه می کرد،اما اگرچه به مدرسه نمی رفتیم، ساعتی طول نمی کشید که "کل کاظم" مستخدم مدرسه ،به در خانه می آمد که می آمد تا بپرسد که چرا غایب شده ایم ... به هر حال این یک روزهم می گذشت و ما چشم به راه آمدن عید سال بعد می ماندیم.
،. راستی چه روزهای شیرینی بود عید ها وسیزده به در ها  ی کودکی!!

سفری به دیار خاطره ها

 

بعدسالیبسیصفاکردم

دىدنازشهرخودفساکرد

تربتمادروپدرراباز

بوسههادادم  ودلمشدباز

دیدمانجابهچشماشکالود

دفترخاطراتمانجابود:

کودکیدرفساچهزیبابود

خانهیمابهشتدنیابود

مادرم،عطرمهربانیداشت

پدرم  ،باغزندگانی  داشت

لانهمرغعشق،جانشبود

عشق،مضمونداستانشبود

خانه  ماندرمیانهیبازار

بودازروحزندگیسرشار

شهر،سیمایباستانیداشت

مردمیاهلمهربانیداشت

پیشهورهاکتابخوان  بودند

مثنویخوانونکتهدانبودند

سکهیرایج،اندراینبازار

"چو ُ خطی " ١بود , درخورهرکار

خبر  ازبرقوابوگازنبود

صفخودروچنیندرازنبود

دودماشینبهشهرراهنداشت

شب،چراغیبهغیرماهنداشت

کوچههارنگبیریاییداشت

همهکس, لهجهیفساییداشت

همگان  ،خواهروبرادروار

مهربانی،متاعهربازار

شورصحراوسبزههایبهار

میبردازدلمهنوزقرار

چونکهعیدوبهارمىامد

سبزهوگل،بهبارمیامد

گلبابونه, باز،وامیشد

شهرپرعطرباقلامیشد

دشتوصحراپرازصفامیشد

همهجاجلوهیخدامیشد

ازسرشامتاسپیده  یچاشت.

هرکسیمجلسعروسیداشت

سازونقارهبودسازمجاز

بوداستافضو٢ ،ستارهیجاز

هرکسی  شادمانهمیخندید

شادیازکوهودشتمیبارید

"باغنو٣ سیزده ۴،تماشاداشت

ازبرایتمامماجاداشت

هرکجاجویابمیامد

بویعطرگلابمیامد

سبزههارستهبرسردیوار

پونههاطرفجویها،بسیار

سبزهیعیدوگربهنوروزی

داشتباخودبسیدلافروزی

هرسلامیجوابزیباداشت

دوستیهاصفایگلهاداش

ازتهکوچهتادرخانه

هیچشخصینبودبیگانه

مندراینزادگاهخوشفرجام

همهرامیشناختمبانام

مکتبیبودهمچورؤیا،خوب

درسقرانوبیبیایوب   

                       عمهطوطی دمش  مبارک بود                                                                                                                                                                                                   خانهاشپرگلعروسکبود

 

 

صوتقرانشاسمانیبود.

روحشازجنسجاودانیبود

گویدمعکسهای  اواره٧

کودکیمردورفتیکباره

گرچهپیریبکشتبیزهرم

همچنانکوچهگرداین  شهرم

درپی  روز  کودکی،هردم

منبهدنبال "خویش " میگردم ...

 

 

١-چوب خط:چوبی که خرىداران به نزد صاحبان مغازه ها مى بردند وخرید می کردند فرو شنده

به میزان جنسی که فرو خته بود روی ان خط  عمودی می کشید و در اخر هفته یا ماه جمع ان را ازخریداردریافتمیکردمثلا ١٠ خطنشاندهعددنانبود.

٢-استاد فضل الله ساز زن معروف شهر ما در سالهای ١٣٢٠ تا ١٣٣٠ بود.

٣-نام باغ پدری ما بود که همسایه ی باغ حسین اباد  و باغ بیبی سید بود.پدرم ان را به مرحوم حاج قانعفروختوپسازویگویابهواحدهایمسکونیبدلشد.

۴- روزسیزده به در

۵-مکتب داری بود درمحله ی پایین  که در بالا خانه ی  منزل  مشهدی فتح الله صولتی اطاقی داشت ومنتا ۶ سالگیتابستانهادرمکتبخانهیاوقرانمیخواندم

۶- همسر مرحوم میرزا قاسم خالقی که مکتبدار بود و من درسنین ٧ و٨سالگی تابستانها به مکتب

او می رفتم

٧- عکاس عارف پیشه ی شهر ما بود که با مرحوم خورشید دو عکاس منحصر به فردشهر ما بودندکههمهعکسهایمردمفساراتاحدودسال ١٣٣٠ انهامیگرفتند.

 

 

/ 2 نظر / 68 بازدید
سید

سلام براستاد رستگارفسایی ارجمند ازاینکه توفیق رفیق راه شدو حسن اتفاق این حقیر رارهنمون به خوانش مطالب سایت حضرتعالی نمود مایه بسی مسرت وافتخاروشادکامی است.سالی سرشارازموفقیت وپیروزی برای حضرتتان آرزومندم مطالب شمارا خواندم واستفاده کردم وحظ وافربردم . سربلندباشید

احمد تاک پرور

سلام استاد گرامی واقعا سخت است که انسان آن همه یادو خاطره را رهاکندودور ازشهر وزادگاه خودباشد نمازشام غریبان چوگریه آغازم به مویه های غریبانه قصه پردازم